↑

Kroniki Ciała i Umysłu #24 – Szufladkowanie, czyli niedoceniane narzędzie myślenia + mniej białka, więcej autofagii?

By Bartek Czekała | Archiwum newslettera

Październik 2026  · Wydanie #024

O zdrowiu, pamięci i jasnym myśleniu w mętnych czasach


Wydanie #024 · zdrowie, nauka, pamięć i kilka niepoważnych myśli


Cześć i gratulacje!

Udało nam się przeżyć kolejny tydzień. Przed Tobą solidna porcja wiedzy, dzięki której ten następny będzie jeszcze lepszy od poprzedniego!


OSTATNIE FILMIKI Z YOUTUBE

Wszyscy jesteśmy zajęci, więc jeśli przegapiłeś ostatnie odcinki na moim kanale YouTube, to możesz nadrobić zaległości tutaj:

Mięśnie słabną, mitochondria wciąż pracują. Co pokazało 10 dni w łóżku?

Wiadomo, że brak ruchu jest niezdrowy. Pytanie natomiast brzmi – jak bardzo? Dziesięciu zdrowych, starszych mężczyzn spędziło 10 dni w łóżku. W filmiku omawiam zmiany siły, objętości mięśni i mitochondriów oraz różnice między wynikami u młodszych i starszych uczestników.

Obejrzyj film →

Ile kalorii potrzeba, żeby zbudować 1 kg mięśni? Nowe wyliczenia

Absolutną mantrą à propos budowania masy mięśniowej jest wejście w nadwyżkę 300–500 kcal. Ile jednak kalorii naprawdę potrzeba, żeby zbudować 1 kg mięśni? Nowy model fizjologiczny szacuje ten koszt na około 3500 kcal. Brzmi zaskakująco, zwłaszcza obok popularnej nadwyżki 300–500 kcal dziennie. W filmie wyjaśniam, skąd bierze się ta liczba, czego nie obejmuje i co pokazują badania u osób trenujących siłowo. Czy większa porcja jedzenia przyspiesza wzrost mięśni, czy przede wszystkim odkładanie tłuszczu?

Obejrzyj film →

20 lat rozwoju medycyny, nowe wytyczne dietetyczne, a Polacy… bardziej chorzy?

Lata lecą, medycyna rozwija się jak szalona, a wytyczne dietetyczne są coraz lepsze. Przynajmniej w teorii. Czy Polacy są dziś zdrowsi niż 20 lat temu? Najnowsze wyniki badania WOBASZ3 przynoszą dość przygnębiającą odpowiedź.

Obejrzyj film →


PRACOWNIA PAMIĘCI

Szufladkowanie ma fatalną reputację. Chichot losu polega jednak na tym, że to proces, z którego korzysta absolutnie każdy. Szeroko pojęta kategoryzacja jest narzędziem równie potężnym, co niezrozumiałym.

Jestem ogromnym zwolennikiem przylepiania łatek do praktycznie wszystkiego – sam od lat wykorzystuję je do wyłapywania własnych błędów w myśleniu. W artykule pokazuję, jakie korzyści płyną z szufladkowania i dlaczego Ty również powinieneś zacząć z niego korzystać.

Przeczytaj artykuł →


BADANIA NA TAPECIE I CO NOWEGO W ŚWIECIE

Licho nie śpi, ale to samo tyczy się świata nauki i doniesień z frontu medyczno-dietetycznego. Oto ciekawostki, które udało mi się wygrzebać w ciągu ostatniego tygodnia:

KONOPIE NA SEN: WIĘCEJ NADZIEI NIŻ PEWNYCH DOWODÓW

Czy konopie medyczne pomagają w bezsenności? Przegląd Cochrane obejmujący 9 badań z udziałem 537 dorosłych nie dostarczył przekonujących dowodów na istotną poprawę jakości snu, jego długości ani funkcjonowania w dzień. Preparaty konopne mogły natomiast nieco zwiększać częstość działań niepożądanych. 

Nie oznacza to udowodnionego braku skuteczności — przede wszystkim pokazuje, jak wiele pozostaje niewiadomych. Badania były zazwyczaj małe, trwały krótko i dotyczyły różnych preparatów, co utrudnia ocenę korzyści oraz bezpieczeństwa dłuższego stosowania.

Jest to o tyle ciekawe, że marketing stojący za konopiami mówi, że poprawiają one sen. Natomiast moje doświadczenie jest takie, że wiele osób, które do mnie trafiało z problemami ze snem, nie odczuło specjalnej ulgi po włączeniu ich do swoich protokołów.

Źródło →

BIAŁKO NIE WYSTARCZYŁO. KOŚCI ZAREAGOWAŁY NA NIEDOBÓR ENERGII

Odpowiednia ilość białka nie musi zrekompensować zbyt małej podaży kalorii. W badaniu z udziałem 19 aktywnych dorosłych porównano trzy pięciodniowe warianty żywienia: odpowiednią podaż energii, silne ograniczenie kalorii oraz takie samo ograniczenie z zachowaną ilością białka. 

W obu wariantach niedoboru energii obniżyło się stężenie P1NP — wskaźnika tworzenia tkanki kostnej. Utrzymanie spożycia białka nie zapobiegło tej zmianie. Wynik wskazuje na możliwe konsekwencje agresywnej redukcji kalorii, ale dotyczy krótkotrwałych zmian laboratoryjnych: nie oceniano utraty gęstości kości ani występowania złamań.

Źródło →

MNIEJ BIAŁKA, WIĘCEJ „SPRZĄTANIA” W KOMÓRKACH? BADANIE NIE POTWIERDZIŁO TEJ OBIETNICY

Autofagia, czyli proces rozkładania i ponownego wykorzystywania składników komórki, bywa przedstawiana jako korzyść z ograniczania białka. W badaniu u zdrowych dorosłych zmniejszenie udziału białka z 20% do 10% energii przez cztery tygodnie nie zwiększyło jednak tego procesu w krążących komórkach odpornościowych. Oba etapy diety ukończyły 63 osoby, a jadłospisy zaplanowano bez deficytu kalorii. Wynik podważa prostą zależność „mniej białka = więcej autofagii”. Nie rozstrzyga jednak, co dzieje się w innych tkankach, ani czy taka dieta wpływa na długość życia.

Źródło →


OKRUCHY REFLEKSJI

„Musisz być gotów zawsze pracować bez oklasków.” — Ernest Hemingway

„Traktuj swoje obowiązki poważnie, ale siebie — nie.” — Hubert R. Harmon

„Nie pozwól, by ktoś burzył twój spokój tylko dlatego, że sam nie potrafi odnaleźć własnego.”


ŚLAD Z DAWNYCH LAT

Oto jeden z “dawien dawnych” filmików z kanału lub artykułów, aby dalej rozszerzać Twoje horyzonty wiedzy:

Fruktoza, cichy sprzymierzeniec Alzheimer'a

Badania z ostatnich pokazują, że Alzheimer nie bez powodu zasłużył na miano cukrzycy typu III. Wiemy m.in. że Insulinooporność występująca w mózgu jest w stanie uszkodzić mitochondria oraz doprowadzić do śmierci neuronalnej. Najnowsze badania rzucają natomiast więcej światła na to, jaką rolę w tej symfonii destrukcji pełni fruktoza.

Wróć do materiału →


MYŚLI NIEPOWAŻNE

„Rozmawiam sam ze sobą, bo jestem jedyną osobą, której odpowiedzi akceptuję.” — George Carlin

Ankieta uliczna:

— Ile są Państwo w stanie odłożyć jako małżeństwo na koniec miesiąca?

Para nr 1:— Oboje pracujemy w korporacji jako analitycy. Zarabiamy 12 i 14 tysięcy złotych brutto. Po opłaceniu wszystkich rachunków zostaje nam około 3 tysięcy.

Para nr 2:— Oboje jesteśmy celnikami. Zarabiamy 8 i 9 tysięcy złotych brutto. Po opłaceniu wszystkich rachunków zostaje nam na czysto około 25 tysięcy.


HISTERIE NIEZWYKŁE

Po długich latach kontemplacji, pod wpływem zachęt wielu osób (i przerażenia jeszcze większej ich liczby), uznałem, że nadszedł czas, by zacząć publikować swoje dziwne myśli oraz mniej lub bardziej wybredne żarty w formie krótkich komiksów.

Projekt nosi dość trafną nazwę: Histerie Niezwykłe. Kolejne odcinki będą pojawiać się zarówno w tym newsletterze, jak i na osobnej stronie: https://universeofmemory.pl/histerie/ oraz na moim profilu na X


MECHANIZMY POD LUPĄ

JELITA POTRAFIĄ PRZYHAMOWAĆ ŻOŁĄDEK

Żołądek stopniowo przekazuje częściowo strawiony pokarm do jelita cienkiego, gdzie zachodzi dalsze trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Tempo tego przekazywania zależy również od informacji płynących z samych jelit.

Gdy niewchłonięte składniki pokarmowe, szczególnie produkty trawienia tłuszczów, docierają do jelita krętego — końcowej części jelita cienkiego — uruchamiają tak zwany hamulec jelitowy. Ich obecność jest sygnałem, że część dostarczonego pokarmu wymaga jeszcze przetworzenia i wchłonięcia. Spowolnienie dopływu kolejnych porcji pomaga dopasować tempo przesuwania treści do możliwości przewodu pokarmowego.

W ścianie jelita znajdują się wyspecjalizowane komórki, które wykrywają składniki pokarmowe i wydzielają hormony, czyli chemiczne przekaźniki informacji. Należą do nich glukagonopodobny peptyd 1 (GLP-1) oraz peptyd YY (PYY). W regulacji uczestniczą również drogi nerwowe, w tym nerw błędny, przekazujący informacje między narządami jamy brzusznej a mózgiem. Dzięki współdziałaniu sygnałów hormonalnych i nerwowych obecność składników odżywczych w dalszej części jelita może zmieniać pracę żołądka.

Zmieniają się skurcze mięśni przesuwających pokarm ku wyjściu z żołądka. Zwiększa się także opór stawiany przez odźwiernik — pierścień mięśniowy regulujący przepływ między żołądkiem a jelitem. W rezultacie treść opuszcza żołądek wolniej, a jelito otrzymuje kolejne porcje w mniejszym tempie. Pozostaje więcej czasu na trawienie i wchłanianie.

Te same sygnały jelitowe uczestniczą również w regulacji apetytu i mogą nasilać uczucie sytości. Dlatego poczucie najedzenia zależy zarówno od rozciągnięcia żołądka, jak i od tego, jakie składniki pokarmowe zostały wykryte w jelitach.


PARTNER(ZY) NEWSLETTERA

ELEVEN READER

Zamień dowolny tekst w audiobooka! Przejdź od „przeczytam później” do „posłucham na spacerze”

Każdy z nas zna ten problem. Przeglądasz coś w internecie, trafiasz na ciekawy artykuł, zapisujesz go na później… i cholibka wie, gdzie on w ogóle jest zapisany. Albo zwyczajnie nie masz czasu do niego wrócić!

Okazuje się, że istnieje bardzo eleganckie rozwiązanie tego problemu. To zdecydowanie jedno z moich największych odkryć tego roku.

Kurtyna w górę!

Chciałbym Ci polecić ElevenReader od ElevenLabs. To genialna aplikacja, która zamienia artykuły, PDF-y i e-booki w treści do słuchania. Wklejasz link albo dodajesz plik, wybierasz głos i możesz słuchać tekstu jak audiobooka.

Teraz najważniejsze: nie chodzi tutaj o robotyczne głosy, których słuchanie daje równie dużo przyjemności co przesuwanie gwoździem po metalowej blasze! Co to, to nie! To niezwykle naturalnie brzmiące głosy. Innymi słowy, możesz stworzyć sobie niemal profesjonalnie brzmiącego audiobooka z dowolnego artykułu! Do wyboru masz nawet głos Piotra Fronczewskiego, co mnie osobiście rozłożyło na łopatki 🙂 

Ciekawostka: ElevenLabs to firma tworząca naturalnie brzmiące głosy za pomocą sztucznej inteligencji. Założyło ją dwóch Polaków — Piotr Dąbkowski i Mateusz Staniszewski.

ElevenReader działa zarówno na komórce, jak i na komputerze. Na telefonie korzystasz z aplikacji na Androida lub iPhone’a, a na komputerze możesz słuchać bezpośrednio w przeglądarce. Twoje pliki synchronizują się między urządzeniami, więc możesz dodać artykuł na laptopie, a później odsłuchać go na telefonie podczas spaceru.

Do tego w pakiecie Ultra masz dostęp do katalogu ponad 200 tysięcy gotowych audiobooków! Jeśli akurat nie masz własnego tekstu do odsłuchania, możesz wybrać książkę z dostępnej biblioteki i po prostu nacisnąć „play”. Plan Ultra obejmuje obecnie 20 godzin słuchania tytułów premium miesięcznie, a odsłuchiwanie własnych zaimportowanych tekstów jest w nim nielimitowane.

Aplikacja jest niesamowita — szczególnie jeśli lubisz poznawać nowe rzeczy, ale trudno Ci znaleźć kolejną wolną godzinę na czytanie. Spacer, dojazd komunikacją miejską czy spokojna sesja na bieżni mogą stać się okazją do nadrobienia tekstów, które od dawna Cię interesują.

Jak możesz ją wykorzystać? Weź choćby mój artykuł „Pamięć krótkotrwała — jak jej przeciążenie paraliżuje naukę”. Wklej jego link do ElevenReader, wybierz narratora i zabierz tekst ze sobą na spacer albo posłuchaj go podczas treningu na bieżni. W ten sam sposób możesz odsłuchać rozdział e-booka czy PDF, który od tygodni czeka na Twoją uwagę.

To bardzo praktyczny sposób, żeby znaleźć miejsce na interesujące treści w czasie, który już masz — bez dokładania kolejnego zadania do kalendarza.

To również świetny sposób, żeby osłuchiwać się z językami obcymi! Masz ciekawy artykuł po angielsku, hiszpańsku czy niemiecku? Dodaj go do ElevenReader i posłuchaj podczas spaceru. Możesz też najpierw przetłumaczyć wybrany tekst na język, którego się uczysz, a następnie odsłuchać jego tłumaczenie w aplikacji. Dzięki temu ćwiczysz rozumienie ze słuchu na materiałach, które naprawdę Cię interesują — od artykułów o zdrowiu po opowieści o podróżach.

Wypróbuj ElevenReader przez 30 dni za darmo przez mój link.

Po okresie próbnym możesz również użyć kodu AUDIO15 przy zakupie subskrypcji, aby uzyskać 15% zniżki.

WAŻNE! Jeśli nie chcesz kontynuować płatnej subskrypcji, anuluj ją przed końcem okresu próbnego — w przeciwnym razie opłata zostanie pobrana automatycznie. 

Chcesz zostać partnerem newslettera? Skontaktuj się ze mną w sprawie szczegółów 

PS 1: Niektóre linki są afiliacyjne — jeśli kupisz przez nie jakiś produkt, mogę otrzymać prowizję. Cena dla Ciebie się nie zmienia.

PS 2: Jeśli cenisz moje treści i chcesz pomóc mi tworzyć ich więcej, możesz wesprzeć moją twórczość poprzez PATRONAT.

PS 3: Jeśli przegapiłeś zeszłotygodniowe wydanie newslettera, możesz nadrobić zaległości tutaj: Kroniki Ciała i Umysłu Wydanie #23 -  Zamień dowolny artykuł w audiobooka + wielki test: czy trening zatrzyma zegar biologiczny?

PS 4: Dostępne jest już archiwum newslettera, do którego trafiają wszystkie poprzednie odcinki. Każdy pojawia się tam z opóźnieniem — 4 tygodnie po publikacji.


Pozdrawiam Cię oraz życzę produktywnego, szczęśliwego i zdrowego tygodnia

Bartek 


>
Polityka prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i pełnią funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową oraz pomaganie naszemu zespołowi zrozumieć, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne. Więcej przeczytasz w Polityce prywatności.