Czerwiec 2026 · Wydanie #08
O zdrowiu, pamięci i jasnym myśleniu w mętnych czasach
Wydanie #08 · zdrowie, nauka, pamięć i kilka niepoważnych myśli
Cześć i gratulacje!
Udało nam się przeżyć kolejny tydzień. Przed Tobą solidna porcja wiedzy, dzięki której ten następny będzie jeszcze lepszy od poprzedniego!
OSTATNIE FILMIKI Z YOUTUBE
Wszyscy jesteśmy zajęci, więc jeśli przegapiłeś ostatnie odcinki na moim kanale YouTube, to możesz nadrobić zaległości tutaj:
Post przerywany i leki: Ten błąd popełnia większość osób!
Czy post przerywany oznacza, że trzeba zrezygnować z przyjmowania leków? W większości przypadków – nie. Kluczem jest odpowiednie dopasowanie godzin okna żywieniowego do zaleceń dotyczących konkretnego leku. W filmie wyjaśniam, dlaczego post 16:8 jest znacznie bardziej elastyczny, niż wielu osobom się wydaje.
Obejrzyj film →
Rumień po kleszczu: największy mit o boreliozie
W tym filmie porządkuję dane z badań: jak często rumień pojawia się po ukąszeniu I jak wygląda, jak często występuje u chorych na boreliozę i dlaczego czas przyczepienia kleszcza ma tak duże znaczenie.
Co mięso i nabiał zrobiły z moim ciałem? WYNIKI BADAŃ i sylwetka
W tym odcinku odpowiadam na najczęstsze z nich, dotyczące mojego sposobu odżywiania: jak utrzymuję masę ciała, jedząc. "jak silna kobieta", czy nie mam kłopotu z utrzymywaniem masy mięśniowej przy długich postach skąd biorę węglowodany i jak wygląda u mnie kwestia nabiału, mięsa, błonnika, elektrolitów oraz wyników badań.
Obejrzyj film →
PRACOWNIA PAMIĘCI
W jednym z poprzednich wydań newslettera „Kronika Ciała i Umysłu” dzieliłem się z Tobą przepięknym cytatem: „Przeciętność pozostaje niewidzialna, dopóki pasja nie rzuci na nią światła”.
Warto zrozumieć, co tak naprawdę stoi za fenomenem takich osób. W świetle tych słów można by ich nazwać „ludźmi-latarniami” – kimś, przy kim czujemy się nadzwyczaj przeciętnie, ponieważ ich ogromna wiedza i płynność myślenia robią piorunujące wrażenie.
Dopiero gdy poznasz naukowe wyjaśnienie tego zjawiska, zyskasz pełną świadomość, że taki poziom znajduje się w zasięgu ręki większości z nas.
Zapraszam do lektury najnowszego artykułu: Mit bezwysiłkowego geniuszu. Co naprawdę kryje się za „nadludzką” wiedzą?
BADANIA NA TAPECIE I CO NOWEGO W ŚWIECIE
Licho nie śpi, ale to samo tyczy się świata nauki i doniesień z frontu medyczno-dietetycznego. Oto ciekawostki, które udało mi się wygrzebać w ciągu ostatniego tygodnia:
FASCYNUJĄCA GENEZA POPULARNEJ GRUPY LEKÓW NA NADCIŚNIENIE
Uwielbiam czytać o tym, jak doszło do różnego rodzaju odkryć w dziedzinie medycyny. Nie tak dawno temu opisywałem, jak jeden naukowiec ponad 20 lat temu wpadł na to, że oleokantal znajdujący się w oliwie z oliwek może mieć działanie podobne do ibuprofenu. Filmik o tym znajdziesz na kanale.
Czas na kolejną historię w tych klimatach! Geneza inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE) sięga jadu żararaki (Bothrops jararaca), jadowitego węża z rodziny żmijowatych.
Toksyna stworzona przez ewolucję do unieruchamiania ofiary stała się, w zupełnie innym kontekście, narzędziem terapeutycznym pozwalającym modulować jeden z najściślej regulowanych układów w ludzkiej fizjologii — układ kontroli ciśnienia tętniczego.
Ukąszenie przez tego węża wywoływało głębokie, niekiedy katastrofalne spadki ciśnienia krwi. Dla Sérgia Ferreiry byla to ciekawostka toksykologiczna, która wymagała szczegółowego mechanistycznego wyjaśnienia
W rezultacie odkrył on niewielkie cząsteczki zdolne do wzmacniania działania bradykininy. Te peptydy nasilające działanie bradykininy nie tylko zwiększały rozszerzenie naczyń krwionośnych — ujawniły również istnienie kluczowego wąskiego gardła regulacji ciśnienia.
Konwertaza angiotensyny (ACE) znajduje się na przecięciu dwóch przeciwstawnych szlaków. Z jednej strony wytwarza angiotensynę II, silnie zwężającą naczynia krwionośne, a z drugiej rozkłada bradykininę, która działa rozszerzająco na naczynia.
Zahamowanie tego enzymu wywołuje więc podwójny efekt hemodynamiczny:
zmniejsza napięcie naczyń wywołane przez angiotensynę II,
jednocześnie pozwala utrzymać działanie rozszerzającej naczynia bradykininy.
Bazując na tym odkryciu, David Cushman i Miguel Ondetti przełożyli biologię jadu węża na racjonalnie zaprojektowaną farmakoterapię. Analizując zależne od cynku centrum katalityczne ACE, stworzyli kaptopryl — niewielką cząsteczkę zachowującą sposób wiązania charakterystyczny dla peptydów jadu, ale nadającą się do podawania doustnego. Znaczenie kliniczne tego odkrycia było ogromne.
Po raz pierwszy nadciśnienie tętnicze i niewydolność serca można było leczyć na poziomie architektury całego układu regulacyjnego — układu renina–angiotensyna–aldosteron — zamiast jedynie pośrednio wpływać na parametry hemodynamiczne. Późniejsze leki, takie jak enalapryl, poprawiły farmakokinetykę i tolerancję leczenia, jednak podstawowa koncepcja pozostała niezmieniona.
ĆWICZENIA CAŁE ŻYCIE = LEPSZA ODPORNOŚĆ - RÓWNIEŻ PRZED NOWOTWORAMI
Współczesny, siedzący tryb życia oraz naturalne procesy starzenia prowadzą do powstawania przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu. Stan ten stopniowo osłabia odporność, co nie tylko zwiększa podatność na infekcje, ale także obniża skuteczność tzw. nadzoru immunologicznego – procesu, w którym układ odpornościowy wyszukuje i niszczy komórki nowotworowe. Najnowsze analizy naukowe wskazują, że regularny ruch przez całe życie działa jak potężny obrońca organizmu, a kluczem do tego jest przeprogramowanie metaboliczne limfocytów CD4+ T.
Limfocyty CD4+ T pełnią funkcję głównych dyrygentów odpowiedzi immunologicznej, koordynując m.in. działanie komórek niszczących guzy. Ich skuteczność zależy od elastyczności metabolicznej. W stanie spoczynku opierają się na metabolizmie tlenowym, natomiast w momencie zagrożenia gwałtownie przełączają się na glikolizę, co umożliwia im szybkie namnażanie się i walkę z zagrożeniem. Brak aktywności fizycznej i otyłość upośledzają tę zdolność, prowadząc do przedwczesnego starzenia się układu odpornościowego i osłabienia ochrony przed nowotworami.
Jak ruch modyfikuje komórki odpornościowe?
Wzmacnia ochronę przeciwnowotworową: Regularne ćwiczenia zapobiegają starzeniu się limfocytów, co pozwala na sprawniejsze wykrywanie i eliminowanie komórek, które uległy mutacjom genetycznym.
Poprawia zdrowie mitochondriów: Wysiłek fizyczny zwiększa wydolność oddechową komórek odpornościowych, zmniejszając jednocześnie produkcję szkodliwych wolnych rodników.
Utrzymuje równowagę immunologiczną: Trening pomaga zachować balans pomiędzy komórkami o działaniu prozapalnym a komórkami regulacyjnymi, które wygaszają niekontrolowane stany zapalne.
Znaczenie wczesnego startu i ciągłości treningowej Okres dojrzewania jest krytycznym oknem rozwojowym dla układu odpornościowego. Ruch w młodości pozwala zbudować optymalny „szczyt funkcjonalny” odporności, który chroni organizm w starszym wieku. U aktywnych seniorów obserwuje się profil komórek T zbliżony do osób młodych oraz częściową ochronę przed zanikiem grasicy – narządu odpowiedzialnego za dojrzewanie limfocytów.
OKRUCHY REFLEKSJI
,,Stajesz się nie do zatrzymania w dniu, w którym uświadamiasz sobie, że dyscyplina jest formą miłości do samego siebie” ( ,,You become unstoppable the day you realize discipline is a form of self love." )
,,Służ ludziom dobrze, a ich opinia o Tobie dotrze dalej, niż Twoje własne słowa kiedykolwiek mogłyby dotrzeć” (,,Serve people well, and their word about you will travel further than yours ever could.” )
Dni są długie, lecz lata krótkie.
POLECAJKI
Książka: „Twórcza kradzież. 10 przykazań kreatywności” – Austin Kleon
Jeśli jesteś osobą kreatywną lub pracujesz w zawodzie, w którym kreatywność jest nie tylko potrzebna, ale wręcz wymagana, to ta książka jest dla Ciebie pozycją absolutnie obowiązkową.
Osobiście nie wydaje mi się, żebym przeczytał inną książkę o kreatywności (a przeczytałem ich w życiu naprawdę tonę), która zrobiłaby na mnie aż takie wrażenie. Myśl przewodnia? Żadna idea nie rodzi się w próżni, a każda praca kreatywna bazuje na tym, co już powstało. Tytułowa kradzież to w rzeczywistości mądre inspirowanie się, kolekcjonowanie wartościowych pomysłów, a następnie miksowanie ich i przepuszczanie przez własny filtr. To genialny, krótki i niesamowicie praktyczny przewodnik dla każdego, kto tworzy – niezależnie od tego, czy piszesz, projektujesz, czy prowadzisz biznes.
Ciekawe cytaty z książki:
„Nic nie jest całkowicie oryginalne. Każda nowa idea to po prostu remiks lub miks jednego lub kilku poprzednich pomysłów”.
„Nie czekaj, aż dowiesz się, kim jesteś, żeby zacząć działać. To właśnie poprzez robienie rzeczy i tworzenie dowiadujesz się, kim naprawdę jesteś”.
„Jesteś sumą tego, czym się otaczasz. Wybieraj mądrze to, czym karmisz swój umysł – jeśli wpuszczasz do niego śmieci, na wyjściu również otrzymasz śmieci”.
„Zacznij kopiować to, co kochasz. Kopiuj, kopiuj, kopiuj. Na samym końcu tego kopiowania odnajdziesz samego siebie”.
Książka błyskawicznie uwalnia od blokady twórczej i syndromu oszusta – przynajmniej w moim przypadku tak to zadziałało. Czyta się ją w jeden wieczór, ale zawarte w niej lekcje zostają w głowie na lata, o ile nie na całe życie.
Angielska wersja: Austin Kleon - Steal Like an Artist
ŚLAD Z DAWNYCH LAT
Oto jeden z “dawien dawnych” filmików z kanału lub artykułów, aby dalej rozszerzać Twoje horyzonty wiedzy:
Kofeina + leki przeciwbólowe (ibuprofen, aspiryna) = większa skuteczność działania i mniejszy ból
Olbrzymia część naszego narodu cierpi na różnego rodzaju dolegliwości bólowe. Odczuwalny dyskomfort najczęściej łagodzony jest spożyciem niesterydowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen lub aspiryna. Niestety nadmierne spożycie tych leków może wywołać nieprzyjemne skutki uboczne. Zamiast więc zwiększać dawki, można spożyć je z kofeiną, aby wielokrotnie zwiększyć skuteczność tych leków. Dowiedz się, co na to nauka.
MYŚLI NIEPOWAŻNE
„To szalone, że sztuczna inteligencja potrzebuje całej mocy reaktora jądrowego, a prawdziwa inteligencja może działać na batonach Twix i kokainie.”
,,Czy czternastoletnia wersja ciebie byłaby z ciebie dumna?”. “Słuchaj, nie jestem tu po to, żeby imponować choremu psychicznie dziecku. "
Max Planck: Kochanie, właśnie odkryłem najmniejszą możliwą długość we wszechświecie. Jak powinienem ją nazwać?
Marie Merck: Długość Plancka.
Max Planck: ….
MECHANIZMY POD LUPĄ
PSEUDOHIPOKSJA, CZYLI PSEUDONIEDOTLENIENIE
Pseudohipoksja oznacza sytuację, w której komórka zachowuje się tak, jakby brakowało jej tlenu, mimo że tlenu w otoczeniu może być wystarczająco dużo. Innymi słowy: problem nie zawsze leży w samym dopływie tlenu, ale w tym, jak komórka odczytuje swój stan energetyczny i metaboliczny.
Jednym z głównych elementów tego zjawiska jest zaburzenie pracy mitochondriów — czyli struktur odpowiedzialnych za produkcję energii. Gdy mitochondria działają gorzej, komórka może przełączać się na bardziej „awaryjny” tryb metabolizmu, podobny do tego, który uruchamia się przy niedotlenieniu. Zmienia się wtedy m.in. stosunek NADH do NAD⁺. NAD⁺ i NADH to cząsteczki uczestniczące w przekazywaniu elektronów i produkcji energii. Gdy ich równowaga zostaje zaburzona, komórka może błędnie interpretować sytuację jako niedobór tlenu.
Ważną rolę odgrywa też czynnik HIF-1α. To białko, które zwykle aktywuje się przy prawdziwym niedotlenieniu. Jego zadaniem jest uruchomienie programu przetrwania: zwiększenie pobierania glukozy, nasilenie glikolizy, czyli produkcji energii z glukozy bez pełnego wykorzystania tlenu, oraz pobudzenie tworzenia nowych naczyń krwionośnych. W pseudohipoksji HIF-1α może być aktywowany mimo braku realnego niedotlenienia.
Konsekwencje mogą być szerokie. Komórki zaczynają produkować więcej mleczanu, zmieniają metabolizm, mogą nasilać stan zapalny i wysyłać sygnały sprzyjające przebudowie tkanek. Jeśli taki stan utrzymuje się długo, może wspierać włóknienie, czyli tworzenie bliznowatej tkanki. W praktyce oznacza to, że organizm zamiast prawidłowo regenerować uszkodzone miejsce, zaczyna nadmiernie odkładać elementy „rusztowania” tkankowego, np. kolagen. Tak może rozwijać się bliznowacenie w narządach.
Pseudohipoksja jest też ważna w biologii nowotworów. Komórki nowotworowe często korzystają z metabolizmu przypominającego stan niedotlenienia: zużywają dużo glukozy, produkują dużo mleczanu i pobudzają tworzenie naczyń krwionośnych, które mają dostarczać im składników odżywczych. Taki program może ułatwiać wzrost guza, przetrwanie w trudnych warunkach i zajmowanie kolejnych tkanek.
Pseudohipoksję mogą wywoływać różne zaburzenia metaboliczne, które sprawiają, że komórka odczytuje swój stan tak, jakby brakowało jej tlenu. Jednym z przykładów jest przewlekle podwyższony poziom glukozy, szczególnie w insulinooporności i cukrzycy. Nadmiar glukozy może zwiększać produkcję NADH i zaburzać proporcję NADH do NAD⁺, czyli cząsteczek ważnych dla produkcji energii w mitochondriach. W efekcie mitochondria mogą gorzej przetwarzać energię, rośnie stres oksydacyjny, a komórka może aktywować HIF-1α — białko uruchamiane zwykle przy niedoborze tlenu. Podobny efekt mogą nasilać także przewlekły stan zapalny, uszkodzenie mitochondriów, niedokrwienie tkanek, zaburzenia pracy naczyń krwionośnych, toksyny, niektóre mutacje metaboliczne oraz nadmiar wolnych rodników. Wspólnym mianownikiem jest to, że komórka nie musi realnie być pozbawiona tlenu — wystarczy, że jej metabolizm zaczyna działać tak, jakby ten niedobór występował.
PARTNER(ZY) NEWSLETTERA
Partnerem tego wydania newslettera jest Mitowell — marka oferująca lampy LED do terapii światłem czerwonym i bliską podczerwienią.
Jeśli śledzisz mój kanał, to wiesz, że temat fotobiomodulacji pojawiał się już wiele razy. Omawiałem różne możliwe zastosowania światła czerwonego i bliskiej podczerwieni — zarówno w kontekście regeneracji, skóry, stanów zapalnych, jak i zdrowia metabolicznego.
Tego typu lampy mogą być wykorzystywane między innymi jako wsparcie w:
regeneracji mięśni i tkanek,
łagodzeniu dolegliwości bólowych,
zmniejszaniu stanów zapalnych,
wspieraniu kontroli glikemii,
łagodzeniu skoków glukozy po posiłkach,
dbaniu o skórę, między innymi przez wspieranie produkcji kolagenu i elastyny.
Ostatnio na kanale pojawił się również odcinek o tym, jak światło czerwone i bliska podczerwień mogą być rozważane jako element wsparcia płodności i zdrowia reprodukcyjnego — także w trudnych przypadkach, takich jak głęboko naciekająca endometrioza, PCOS czy wiele nieudanych cykli in vitro.
Jest to dodatkowe narzędzie, które może wspierać naturalne procesy regeneracyjne organizmu, poprawiać funkcjonowanie tkanek i pomagać w codziennej pracy nad zdrowiem.
Jeżeli chcesz przetestować lampy Mitowell, możesz skorzystać z kodu:
BARTOSZ10
Kod daje 10% zniżki na każde zamówienie.
Sklep: https://mitowell.pl/
Chcesz zostać partnerem newslettera? Skontaktuj się ze mną w sprawie szczegółów
Niektóre linki są afiliacyjne — jeśli kupisz przez nie książkę, mogę otrzymać prowizję. Cena dla Ciebie się nie zmienia
Pozdrawiam Cię oraz życzę produktywnego, szczęśliwego i zdrowego tygodnia
Bartek


